ظن مانع دليل ظنى معتبر ، دلالت‌كننده بر عدم اعتبار يك ظنّ خاص ظن مانع ، مقابل ظن ممنوع ، و به معناى دليل ظنى معتبرى است كه بر عدم اعتبار ظن خاصى اقامه گرديده است ، مثل آنكه شهرتى ، بر عدم اعتبار ظن حاصل از استحسان اقامه شود ، و از آنجا كه شهرت از ادله ظن‌آور است به همين دليل به ظن حاصل از آن « ظن مانع » مىگويند ، زيرا مانع از حجيت ظن حاصل از استحسان ( ظن ممنوع ) گرديده است . در اينكه اقتضاى مقدمات انسداد ، رجحان ظن مانع است و يا ظن ممنوع ، يا تساقط هر دو ، و يا تمسك به هريك كه قوىتر است ، اختلاف وجود دارد . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 261 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص ( 486 - 484 ) . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 3 ، ص 453 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 75 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 423 . ظن متاخم به علم ر . ك : قطع عرفى ظن متعارف ظنّ به موضوع يا حكم شرعى از راه‌هاى معمول ظن متعارف ، به معناى ظن به حكم شرعى و يا موضوعى است كه حكم شرعى دارد و از راه‌ها و اسباب متعارف و مورد قبول شرع براى مكلف حاصل مىشود . نوع مردم و عقلاى عالم معمولا از راه‌هاى متعارف به امرى ظن پيدا مىكنند ، مانند : ظن حاصل از خبر واحد يا ظواهر كتاب يا اجماع منقول . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 83 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 41 . ظن مخصوص ر . ك : ظن خاص ظن مطلق ظنّ ثابت به دليل انسداد ، بدون وجود دليل خاص بر حجّيت آن ظن مطلق ، مقابل ظن خاص بوده و عبارت است از ظنى كه دليل خاص ( از عقل يا نقل ) بر حجيت آن اقامه نشده است ؛ به بيان ديگر ، به هر ظنى كه اعتبار آن از راه دليل انسداد ثابت شود « ظن مطلق » مىگويند . نكته : ظن مطلق در موارد عدم دسترسى به معصوم عليه السّلام و انسداد باب علم و علمى ، در صورتى حجت است كه از ظنون باطل نباشد ؛ يعنى مانند ظن حاصل از قياس نباشد كه از تمسك به آن نهى شده است . نيز ر . ك : مقدمات انسداد . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص ( 162 - 161 ) . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 57 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص ( 218 - 215 ) . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 2 ، ص 1213 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 204 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 5 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 47 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 203 . ظن معتبر ر . ك : اماره معتبر ظن ممنوع ظنّ محكوم به عدم اعتبار ، به استناد دليل ظنّى معتبر ظن ممنوع ، مقابل ظن مانع بوده و عبارت است از ظنى است كه بر عدم اعتبار آن دليل ظنى معتبرى اقامه شده است ، مثل آنكه بر عدم اعتبار ظن حاصل از استحسان ( ظن ممنوع ) ، دليل ظنى ديگرى ظن مانع همچون شهرت يا اجماع منقول اقامه شده باشد . در اينكه اقتضاى مقدمات انسداد ، رجحان ظن مانع است يا ظن ممنوع ، يا تساقط هر دو ، و يا تمسك به هريك كه قوىتر است ، اختلاف وجود دارد . نيز ر . ك : ظن مانع . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 261 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 75 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 484 . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 4 ، ص 453 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 423 . ظن موضوعى ظنّ مأخوذ در موضوع حكم شرعى ظن موضوعى ، مقابل ظن طريقى بوده و عبارت است از ظنى كه در موضوع حكم شرعى چه به صورت تمام موضوع و چه به صورت جزء موضوع اخذ شده است ؛ به بيان ديگر ، ظن موضوعى در ثبوت حكم بر موضوع دخالت دارد يا خود موضوع است يا جزء آن به‌گونه‌اى كه اگر نباشد ، حكم شرعى بر موضوع مترتب نمىشود ، مثل : « اذا ظننت بوجوب الجمعة يجب عليك التصدق » . نكته : ظن به حكم را در موضوع خود آن حكم نمىتوان اخذ